SteamOS na ASUS ROG Xbox Ally X – instalacja krok po kroku, konfiguracja i najlepsze ustawienia

ROG Xbox Ally X to obecnie jeden z najciekawszych handheldów na rynku. Oferuje znacznie większą moc niż Steam Deck, 24 GB pamięci RAM, pojemną baterię i procesor Ryzen AI Z2 Extreme, który bez problemu radzi sobie z większością nowych gier. Paradoksalnie dla wielu graczy największym problemem urządzenia nie jest jednak sprzęt, lecz system operacyjny.

Windows 11 zapewnia pełną kompatybilność z ogromną biblioteką gier i Xbox Game Pass, ale na handheldzie często okazuje się zwyczajnie niewygodny (i mniej wydajny). Aktualizacje systemu, sterowników, aplikacji producenta, nakładek i usług działających w tle sprawiają, że urządzenie bardziej przypomina miniaturowego laptopa niż konsolę przenośną, a brak wbudowanych trackpadów nie pomaga.

Właśnie dlatego coraz popularniejszy staje się SteamOS. Jeszcze niedawno oznaczało to konieczność korzystania z nieoficjalnych projektów pokroju Bazzite czy ChimeraOS, ale dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Najnowsze wersje systemu Valve działają na handheldach AMD zaskakująco dobrze i oferują doświadczenie znacznie bliższe temu, które znamy ze Steam Decka.

Co ważne, nie chodzi wyłącznie o wygodniejszy interfejs. SteamOS potrafi poprawić czas pracy na baterii, zapewnić stabilniejszą płynność w grach, uprościć zarządzanie wydajnością i świetnie współpracuje z narzędziami takimi jak Decky Loader czy EmuDeck. Dla wielu osób jest to wystarczający powód, aby całkowicie zrezygnować z Windowsa.

Największą zaletą SteamOS nie jest wyższa liczba FPS. W większości gier różnice względem Windowsa są niewielkie. Zmienia się natomiast sposób korzystania z urządzenia. ASUS ROG Xbox Ally X zyskuje naprawdę dużo na wygodzie obsługi po przejściu do ekosystemu Valve.

Na Windowsie często musimy korzystać z kilku różnych aplikacji do zarządzania wydajnością, monitorowania sprzętu i zmiany profili energetycznych. W SteamOS wszystkie najważniejsze funkcje znajdują się pod jednym przyciskiem. Limit FPS, częstotliwość odświeżania, TDP, monitorowanie wykorzystania procesora i karty graficznej czy ustawienia baterii dostępne są bez wychodzenia z gry.

SteamOS dużo lepiej radzi sobie również z usypianiem i wybudzaniem urządzenia. Handheld zachowuje się bardziej jak konsola Nintendo Switch niż komputer. Wystarczy nacisnąć przycisk zasilania, aby niemal natychmiast wrócić do rozgrywki dokładnie w tym samym miejscu.

Drugim argumentem jest bateria. System zużywa mniej zasobów działających w tle, dlatego przy niższych limitach TDP potrafi zapewnić zauważalnie dłuższy czas pracy niż Windows. Gry działają też płynniej przy mniejszym zużyciu akumulatora.

Spora różnica jest też w samej płynności gier. Licznik FPS często pokazuje podobne wyniki jak pod Windowsem, ale SteamOS zwykle oferuje stabilniejszy frame pacing. W praktyce oznacza to mniej mikroprzycięć i bardziej płynny obraz.

Nie bez znaczenia pozostaje kompatybilność. Dzięki Protonowi ogromna część biblioteki Steam działa dziś bez dodatkowej konfiguracji. Jeszcze kilka lat temu Linux wymagał wielu obejść i ręcznego konfigurowania gier. Obecnie tysiące produkcji uruchamiają się jednym kliknięciem.

A co z kompatybilnością? To najczęściej zadawane pytanie przez osoby rozważające instalację SteamOS.

Windows nadal pozostaje liderem pod względem zgodności. Jeżeli jakaś gra istnieje na PC, praktycznie zawsze uruchomi się właśnie tam.

SteamOS jest jednak bliżej Windowsa niż kiedykolwiek wcześniej. Większość biblioteki Steam, Epic Games Store czy GOG działa bez problemów dzięki Protonowi, a kompatybilność można szybko sprawdzić w bazie ProtonDB.

Problemy nadal występują głównie w grach wykorzystujących niektóre systemy antycheat oraz w tytułach wymagających aplikacji dostępnych wyłącznie dla Windowsa.

Największą stratą pozostaje jednak brak natywnej aplikacji Xbox i pełnej obsługi PC Game Pass. Jeżeli większość czasu spędzasz w abonamencie Microsoftu, Windows nadal będzie lepszym wyborem.

Jeżeli jednak głównie korzystasz ze Steama, GOG-a i Epic Games Store, ograniczenia się zacierają.

Jednym z największych atutów SteamOS jest najlepsza obecnie współpraca z EmuDeckiem.

To zestaw narzędzi automatyzujących konfigurację emulatorów i integrujących je bezpośrednio ze Steamem. W praktyce cały proces, który kiedyś potrafił zająć kilka godzin, można dziś przeprowadzić w kilkanaście minut.

EmuDeck pobiera niezbędne komponenty, tworzy odpowiednie katalogi, konfiguruje emulatory i dodaje gry bezpośrednio do biblioteki Steam. Dzięki temu klasyczne produkcje wyglądają i uruchamiają się dokładnie tak samo jak współczesne tytuły PC.

Połączenie wydajnego procesora Ryzen AI Z2 Extreme, SteamOS i EmuDecka sprawia, że ROG Xbox Ally X staje się jedną z najlepszych przenośnych maszyn do emulacji dostępnych obecnie na rynku.

SteamOS nie jest rozwiązaniem idealnym. Czytnik linii papilarnych przestaje pełnić swoją pierwotną funkcję i działa wyłącznie jako przycisk zasilania. System nie wykorzystuje również jednostki XDNA 2 NPU obecnej w procesorze Ryzen AI Z2 Extreme.

Największym minusem pozostaje jednak brak pełnej obsługi PC Game Pass oraz aplikacji Xbox. Problematyczny jest też anticheat, przez co nie zagramy w takie tytuły jak Fortnite, Call of Duty czy Battlefield 6.

Przed rozpoczęciem wykonaj kopię zapasową wszystkich ważnych danych. Instalacja usuwa Windows 11 wraz z całą zawartością dysku.

Krok 1. Pobierz obraz SteamOS

Pobierz najnowszy obraz recovery udostępniony przez Valve.

W momencie przygotowywania poradnika wykorzystywany był plik:

steamdeck-repair-main-20251027.1000-3.8.0.img.zip

Krok 2. Przygotuj pendrive

Do stworzenia nośnika instalacyjnego najlepiej wykorzystać program Balena Etcher.

Po uruchomieniu aplikacji:

1. Wskaż pobrany obraz SteamOS.
2. Wybierz pendrive USB.
3. Rozpocznij nagrywanie.
4. Poczekaj na zakończenie procesu.

Krok 3. Wyłącz Secure Boot

Wyłącz urządzenie.

Następnie:

1. Przytrzymaj przycisk Volume Down.
2. Wciśnij przycisk Power.
3. Poczekaj na uruchomienie BIOS-u.
4. Naciśnij Y i przejdź do Advanced Mode.
5. Otwórz zakładkę Security.
6. Wyłącz opcję Secure Boot Control.

Zapisz ustawienia i uruchom urządzenie ponownie.

Krok 4. Uruchom instalator

Podłącz przygotowany wcześniej pendrive.

1. Wyłącz urządzenie.
2. Przytrzymaj Volume Up.
3. Włącz handheld.
4. Wybierz nośnik USB z menu bootowania.

Po chwili uruchomi się środowisko recovery SteamOS.

Krok 5. Zainstaluj system

Na pulpicie znajdziesz ikonę:

Wipe Device & Install SteamOS

Uruchom instalator i potwierdź usunięcie danych.

Po zakończeniu instalacji urządzenie uruchomi się już ze SteamOS.

Jeżeli kiedyś zechcesz wrócić do Windowsa, możesz wykorzystać funkcję ASUS Cloud Recovery dostępną w BIOS-ie.

Po zalogowaniu do Steama warto poświęcić kilka minut na podstawową konfigurację.

W ustawieniach przejdź do sekcji System i wybierz kanał aktualizacji Preview. Następnie dostosuj skalowanie interfejsu do własnych preferencji.

W zakładce Performance przełącz widok na Advanced View i aktywuj VRR. Dla większości użytkowników najlepszym punktem wyjścia pozostaje profil Balanced, który oferuje dobry kompromis pomiędzy wydajnością i czasem pracy na baterii.

Jeżeli korzystasz z serwisów streamingowych lub potrzebujesz przeglądarki internetowej, od razu zainstaluj Google Chrome.

Po przejściu do Desktop Mode warto od razu pobrać Decky Loader.

To nieoficjalny menedżer rozszerzeń, który znacząco rozbudowuje możliwości SteamOS.

Szczególnie przydatne dodatki to:

• ProtonDB Badges – wyświetla kompatybilność gier bezpośrednio w bibliotece.
• SteamGridDB – automatycznie pobiera okładki dla gier spoza Steama.
• Storage Cleaner – usuwa niepotrzebne pliki shader cache.
• Junk Store – ułatwia integrację bibliotek Epic Games Store i GOG (osobiście polecam jednak manualną instalację NonSteam Launchers).
• PlayTime – rozbudowuje statystyki czasu gry.
• AutoFlatpaks – automatyzuje aktualizacje aplikacji.

Po kilku dniach korzystania trudno wyobrazić sobie SteamOS bez tych dodatków.

Procesor Ryzen AI Z2 Extreme wykorzystuje architekturę hybrydową składającą się z trzech wydajnych rdzeni Zen 5 oraz pięciu energooszczędnych rdzeni Zen 5c. Domyślnie Linux rozdziela obciążenie pomiędzy wszystkie rdzenie, przez co część kluczowych wątków gry może trafiać na wolniejsze jednostki. Efektem bywają spadki 1% low i sporadyczne mikroprzycięcia.

Jednym z popularniejszych sposobów optymalizacji jest aktywacja schedulera LAVD, który ma kierować najważniejsze obciążenia na szybsze rdzenie Zen 5.

W Desktop Mode uruchom program Konsole.

Najpierw ustaw hasło administratora:

passwd

Następnie uruchom:

steamosctl set-cpu-scheduler lavd

Po zakończeniu konfiguracji uruchom urządzenie ponownie.

Jeżeli regularnie korzystasz z PC Game Pass, aplikacji dostępnych wyłącznie pod Windowsem lub traktujesz handheld jako małego laptopa, Windows nadal będzie lepszym wyborem.

Jeżeli jednak większość czasu spędzasz na Steamie, zależy Ci na wygodzie obsługi, szybszym wybudzaniu urządzenia, lepszej pracy na baterii i bardziej konsolowym doświadczeniu, SteamOS potrafi całkowicie zmienić sposób korzystania z Ally X.

Osobiście testuję nową wersję SteamOS 3.8 na ASUS ROG Xbox Ally X i jestem bardzo pozytywnie zaskoczony stabilnością i wydajnością. Obsługa urządzenia zmieniła się diametralnie w porównaniu do Windowsa, który po wyciągnięciu pudełka potrzebował 2 godzin, aby się w pełni zainstalować. Proces wrzucenia SteamOS zajął mi jakieś 20 minut od zera. Z Xbox Game Pass zrezygnowałem po ostatnich podwyżkach i raczej nigdy do tej usługi już nie wrócę.

To nadal nie jest rozwiązanie idealne, ale po ostatnich aktualizacjach jesteśmy bliżej niż kiedykolwiek momentu, w którym dla wielu graczy SteamOS staje się po prostu lepszym systemem niż Windows.